Vergi Hesabı Tahtası
Hesap tek bir formül değil, üst üste binen matrahlardır. Burada her adım tahtaya çizilerek anlatılıyor: hangi verginin matrahına neyin girdiğini parantezin büyümesinden görürsün. Kendi rakamlarını girip aynı anlatımı kendi örneğinle izleyebilirsin.
Gümrük vergisi, İGV, anti-damping, ÖTV ve KDV'nin yanında gözetim, KKDF, Kültür Bakanlığı kesintisi, TRT bandrolü ve damga vergisi de var. Damga vergisi orana değil belgeye bağlı: beyannameye menşe şahadetnamesi eklersen vergi artar — üstelik arttığından fazlasına, çünkü damga vergisi ÖTV ve KDV matrahlarına da giriyor. Bu son üçü yazılı sınavda nadiren çıkar ama sözlü mülakatın klasik sorularıdır — çünkü üçünün matrahı birbirinden farklıdır ve aday genellikle hepsini gümrük kıymeti sanır.
Kutuların yüksekliği tam orantılı değildir: küçük vergiler görünebilsin diye her katmana asgari bir yükseklik verilir. Gerçek tutarlar kutuların üstünde yazılıdır.
Gümrük kıymeti (CIF)
Her şey gümrük kıymetiyle başlar. Mal bedelinin tek başına yetmediğine dikkat et: eşyanın giriş limanına kadarki navlun ve sigorta da kıymete eklenir. Yani hesabın tabanı FOB değil, CIF'tir.
Dayanağı göster
4458 sayılı Gümrük Kanunu Md. 24 (satış bedeli yöntemi) ve Md. 27/1-e — eşyanın giriş limanına kadarki taşıma ve sigorta giderleri kıymete eklenir.
Sınavda en çok yapılan hatalar
- KDV matrahına gümrük vergisi dâhildir
En sık hata: KDV'yi doğrudan CIF üzerinden hesaplamak. KDV matrahı, gümrük vergisi ve ÖTV dâhil, ithalatta ödenen tüm vergileri içerir (KDV Kanunu Md. 21/b).
- ÖTV matrahı KDV'yi içermez
Sıra önemlidir: önce ÖTV hesaplanır, KDV en sonda. ÖTV matrahına KDV eklenmez; tersine, KDV matrahına ÖTV eklenir.
- Navlun ve sigorta kıymete girer
FOB bedel tek başına gümrük kıymeti değildir. Giriş limanına kadarki taşıma ve sigorta giderleri fiyata eklenir (4458 Md. 27/1-e); bu yüzden CIF esas alınır.
- İGV'nin matrahı gümrük kıymetidir
İlave gümrük vergisi, gümrük vergisinin üzerine değil, gümrük kıymeti üzerine hesaplanır. İkisi ayrı ayrı CIF'ten alınır.
- Yabancı para TL'ye çevrilir
Kıymet TL olarak beyan edilir; yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükteki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden çevrilir (4458 Md. 30).
Oranlar eşyanın GTİP'ine ve menşeine göre değişir; tahta oranı belirlemez, senin girdiğin oranla hesabı yapar ve mantığı öğretir. Gözetim adımı, gözetime tabi eşyada beyan edilen kıymetin gözetim kıymetine yükseltilmesi uygulamasını gösterir — bir vergi değil, matrah yükseltmesidir.